Dondurma Nasıl Ortaya Çıktı? Antik Saraylardan Günümüze Dondurmanın İlginç Hikâyesi

Sevgili Meraklılar,

 

Birçok insan için dondurma sıcak yaz günlerinin en vazgeçilmez tatlılarından biridir. Ama elbette benim gibi mevsim tanımayanlar da vardır. Ne ilginçtir ki bu kadar basit görünen bir tatlının arkasında binlerce yıllık bir hikâye saklıdır. Üstelik bu hikâye düşündüğünüz gibi modern mutfaklarda değil, antik saraylarda başlar.

 

Tarihçiler, dondurmaya benzeyen ilk soğuk tatlıların yaklaşık dört bin yıl önce Çin’de ortaya çıktığını düşünüyor. O dönemde insanlar dağlardan getirilen kar ya da buzları meyveler ve balla karıştırarak serinletici tatlılar hazırlıyordu. Her ne kadar bu karışımlar bugün bildiğimiz dondurmayla birebir aynı olmasa da, dondurmanın ilk örnekleri olarak kabul ediliyor. Benzer soğuk tatlılara Pers İmparatorluğu’nda da rastlanır. Persler yaklaşık iki bin beş yüz yıl önce buz ve karı safran, gül suyu ve meyve şuruplarıyla karıştırarak farklı tatlılar hazırlıyordu. Zamanla bu tür serinletici tatlılar farklı medeniyetlerde de ilgi görmeye başladı. Antik Roma’da da soğuk tatlılara büyük bir merak vardı. Rivayetlere göre Roma İmparatoru Neron, dağlardan getirilen karın üzerine bal ve meyve püresi dökülerek hazırlanan buzlu tatlıları oldukça severdi.

 

Ancak bugün bildiğimiz sütlü dondurmanın ortaya çıkması için tarihin biraz daha ilerlemesi gerekiyordu. Tarihçilere göre süt ve buzun birlikte kullanıldığı ilk tarifler yine Çin’de ortaya çıktı ve bu karışımlar dondurmanın gelişimine önemli katkı sağladı. Zamanla bu tarifler farklı bölgelere yayıldı. Bu hikâyenin kesinliği tartışılsa da, ünlü gezgin Marco Polo’nun Çin’e yaptığı seyahatlerden sonra bu tür tariflerin Avrupa’da tanınmasına katkı sağladığı düşünülüyor. Özellikle İtalya’da 16. yüzyılda bazı ustaların süt, şeker ve yumurta kullanarak hazırladığı karışımlar zamanla gelişti ve bugün bildiğimiz gelato ortaya çıktı. O dönemde gelato saray mutfaklarında oldukça popüler bir tatlı hâline gelmişti.

 

Zaman geçtikçe ise dondurma yalnızca saray mutfaklarında tüketilen bir lezzet olmaktan çıktı. 17. ve 18. yüzyıllarda aristokratların en sevdiği tatlılardan biri hâline geldi. Ancak o dönemlerde dondurma yapmak oldukça zahmetliydi çünkü buz bulmak ve onu muhafaza etmek zordu. Bu nedenle dondurma uzun süre sadece üst kesimlerin ulaşabildiği bir tatlı olarak kaldı. Her şey sanayi devrimiyle birlikte değişmeye başladı. Soğutma teknolojilerinin gelişmesi ve buz üretiminin kolaylaşması sayesinde dondurma artık hem daha kolay hazırlanır hem de daha ulaşılabilir bir hâle geldi.

 

Gelelim bugün dondurmayı dondurma yapan o meşhur külaha, yani kornete. İnanması zor ama onun ortaya çıkışı tamamen bir tesadüfe dayanıyor. 1904 yılında Amerika’da düzenlenen St. Louis Dünya Fuarı sırasında bir dondurma satıcısının kapları tükenir. Bunun üzerine hemen yanında waffle satan bir satıcı waffle’ı hızlıca koni şeklinde sararak dondurmanın içine konulabileceği pratik bir kap hazırlar. İşte bugün elimizde tuttuğumuz dondurma külahı böyle bir tesadüf sayesinde ortaya çıkar.

 

Bugün dondurma yüzlerce farklı aromayla üretiliyor. Vanilya, çikolata ve çilek gibi klasik tatların yanı sıra dünyanın bazı yerlerinde oldukça ilginç çeşitleri de bulunuyor. Örneğin Japonya’da wasabi aromalı dondurma yapılırken bazı ülkelerde kömür, lavanta hatta acı biber aromalı dondurmalar bile üretilebiliyor. Kısacası dondurma bugün basit bir tatlı gibi görünse de aslında oldukça uzun bir yolculuğun sonucudur. Binlerce yıl önce dağlardan getirilen kar ve buzla başlayan bu hikâye, bugün dünyanın en sevilen tatlılarından birine dönüşmüş durumda.

 

Bir dahaki dondurmanızı yerken belki de aklınızdan şu düşünce geçebilir: Aslında elimizde tuttuğumuz şey sadece bir tatlı değil, binlerce yıllık bir tarihin küçük ama lezzetli bir parçasıdır.

Peki siz sevgili meraklılar, dondurmanın bu kadar eski bir geçmişe sahip olduğunu biliyor muydunuz?